Annemarie Kaptein

Bestuurder Bazalt Groep

Denk aan de voordelen zoals uitgebreidere hulpmiddelen om kinderen te laten leren en efficiency van administratieve processen. Maar hoe zorg je ervoor dat technologie en innovatie daadwerkelijk integraal onderdeel worden van het leerproces van leerlingen en leraren?

Kinderen lijken een logische voorsprong te hebben op volwassenen, omdat zij al van jongs af aan in aanraking komen met de technologische vooruitgang. Hoe houden wij volwassenen ze bij? Veel scholen worstelen ermee. Nieuwe tijden vragen om nieuwe oplossingen. Iedereen kan daarover meedenken. Creativiteit, samenwerken, nieuwsgierigheid en een ‘growth mindset’ helpen in ieder geval daarbij.

Annemarie Kaptein, bestuurder van Bazalt Groep: “Toekomstgericht onderwijs is meer dan alleen aandacht hebben voor digitalisering of technologie. Kennis is vrij beschikbaar en er lijkt sprake van een oneindige informatiestroom. We kunnen 24 uur per dag in contact staan met elkaar.

Toekomstgericht onderwijs is meer dan alleen aandacht hebben voor digitalisering of technologie.

Het tempo in de samenleving ligt hoger, kennis is sneller verouderd, de spanningsboog van kinderen is vaak korter. Dat vraagt om vaardigheden om met die snelle veranderende werkelijkheid om te gaan. Wie niet mee kan komen, loopt snel achter en digitale geletterdheid is niet voor niets een actueel vraagstuk.

Tegelijkertijd bestaat er in deze complexe werkelijkheid juist behoefte aan menselijke waarden zoals verbondenheid en vertrouwen. Dat heeft ook impact op het onderwijs. Gebaseerd op actueel onderwijsonderzoek en de dagelijkse praktijk zien we vijf aandachtsgebieden waar elke onderwijsprofessional of school aan zou kunnen werken. Het spreekt voor zich dat juist leraren hierin een cruciale verbindende schakel vormen.”

Wees nieuwsgierig en onderzoekend

Technologische innovaties zijn steeds meer onderdeel van ons dagelijks handelen: we boeken hotels, vergelijken prijzen en doen onze belastingaangifte digitaal. We gaan toe naar een ‘internet of things’, waarin apparaten steeds intelligenter worden en ons ondersteunen in het dagelijks leven: van wasmachines met ingebouwde chips tot horloges met gezondheidsapps die ons welzijn en welbevinden helpen monitoren.

Voor kinderen en jongeren is dit een vanzelfsprekende werkelijkheid. Zij zijn van nature nieuwsgierig. In het onderwijs moeten we die nieuwsgierigheid vooral blijven aanwakkeren. Haal technologische innovaties de klas in of ga er op uit om ermee kennis te maken. Neem zelf een onderzoekende houding aan. Stimuleer een onderzoekende houding bij de leerlingen, laat ze experimenteren en zelf dingen ontwerpen.

Kunnen posten op Instagram en Twitter is één, de impact en mogelijke gevolgen van je foto op internet overzien is minstens zo belangrijk. Voer discussies óók over de impact van technologische innovaties. Een experiment mag ook mislukken. Dat hoort bij innoveren.

Maak leerlingen eigenaar van hun eigen leerproces, en leraren ook

“Deze tijd vraagt om aanpassingsvermogen en we zullen allemaal een leven lang blijven leren. In onze praktijk zien we dat scholen nu al veel aandacht hebben voor professionalisering. Daarbij is het ideaal dat de school een professionele leergemeenschap wordt, waarin leraren elkaar inspireren en van elkaar leren.

Op deze manier verbind je individuele professionele ontwikkeling met organisatie- en kwaliteitsontwikkeling. Wij begeleiden scholen om daar te komen. Daarbij staat het leren van de leerlingen centraal. Wat moet je als school, leraar of directeur doen om de leerlingen tot groei te brengen?” aldus Marcel Bogaarts, directeur Bazalt. 

Wat hebben leerlingen nodig om tot leren te komen en hoe leren zij het beste? Professor John Hattie, gerenommeerd onderwijswetenschapper uit Nieuw-Zeeland, geeft daarvoor veel waardevolle aanwijzingen, gebaseerd op een omvangrijke database met onderzoeksgegevens van over de hele wereld.

Als je door de ogen van de leerling wil kijken moet je ook kunnen en willen aansluiten bij hun belevingswereld.
 

Zijn belangrijkste adviezen voor leraren zijn: kijk naar je lesgeven door de ogen van de leerling en help leerlingen hun eigen leraar te worden. Marcel vervolgt: “We zien op scholen die dit gedachtengoed hebben omarmd en in de praktijk brengen, dat het leren van leerlingen zichtbaar wordt. De leerlingen zijn meer betrokken en voelen zich werkelijk eigenaar van hun eigen leerproces.

Annemarie Kaptein vult aan: “Als je door de ogen van de leerling wil kijken moet je ook kunnen en willen aansluiten bij hun belevingswereld die bestaat uit apps, social media met snelle interventies en 24/7. Hoe dat te doen is uiteraard een uitdaging.”

Bouw aan relaties en een positieve groepssfeer

Om hen op de toekomst voor te bereiden moeten leerlingen toegerust worden met informatie en vaardigheden die hen als anker voor leven en werk in onze samenleving helpen. De impact van technologische innovaties vraagt aandacht voor: sociale vaardigheden, meta-cognitieve vaardigheden, en emotionele en mentale vaardigheden.

“Misschien lijkt het of leren steeds individualistischer wordt, maar in sociaal verband ontwikkelen kinderen en jongeren belangrijke vaardigheden”, zegt Jankees Dekker, directeur RPCZ. “En hierbij kunnen leraren hen ondersteunen.”

Leraren vervullen ook een voorbeeldrol door bepaalde waarden en normen ook voor te leven. Zij kunnen zorgen het kritisch vermogen te helpen ontwikkelen, bijvoorbeeld met een debat in de groep. Zij bouwen een relatie op met de leerlingen, leren hen samenwerken en werken bewust aan een positief en veilig groepskilmaat. 

Zorg voor coöperatief en breinvriendelijk onderwijs

Aandacht krijgen en vasthouden is een ware uitdaging voor veel leraren. Hoe houden we leerlingen van nu bij de les en gemotiveerd?  Ons brein is het meest actief als we sociale structuren inzetten, aldus professor Spencer Kagan, Amerikaans expert op het gebied van onderwijs, psychologie, en coöperatief leren.

Dat vraagt van leraren om een dynamische manier van lesgeven, dat wil zeggen breinvriendelijk onderwijs met aandacht voor bewegen, afwisseling en gestructureerd samenwerken. Cruciaal in een tijd van sociale media en beeldschermen in de klas!  

Werk aan digitale geletterdheid

Ten slotte is het natuurlijk van belang dat leerlingen leren omgaan met technologie en digitale toepassingen. Digitale geletterdheid, het geheel van ICT-basisvaardigheden, mediawijsheid, informatievaardigheden en computational thinking, staat niet voor niets op de actuele beleidsagenda.

Het digitale tijdperk heeft een grote invloed op onze onderlinge communicatie en samenleven. Internationaal is er nogal wat te doen over de impact van deze ontwikkeling. De waarde van feiten legt het soms af tegen hypes en nepnieuws. Door de werking van internet algoritmes krijgen we alleen nog door ons geselecteerde informatie voorgeschoteld.

Tunnelvisie en polarisatie in de samenleving liggen op de loer en vragen rondom vaardigheden in het kader van democratisch burgerschap worden steeds actueler voor de toekomstige samenleving.  Ook hier worden scholen en leraren een rol toegedicht. Het is daarbij vooral van belang om ogen en oren open te houden en vanuit de eigen situatie te bekijken welke vraagstukken er zijn en hoe je hier op school kunt inspelen. Hier ligt zeker niet uitsluitend een taak voor het onderwijs, maar negeren is in ieder geval geen optie. De wereld komt de school binnen, en de toekomst is nu.