Prof. Dr. Ivo A.M.J. Broeders, chirurg

Meander Medisch Centrum en Universiteit Twente, Robotics and Mechatronics

Prestaties chirurgen optimaliseren

Het doel van robotchirurgie is niet zozeer het opereren over afstand, maar het optimaliseren van de technische prestaties van chirurgen bij endoscopische chirurgie, ofwel kijkoperaties. Dit is mogelijk met geavanceerde computertechnologie, maar de computer moet dan wel tussen de chirurg en de patiënt geplaatst worden. Vandaar het concept van telechirurgie, met de chirurg verwijderd van de operatietafel. De operatierobot is regelmatig onderwerp van discussie, maar chirurgen zijn unaniem in hun mening.

Met robotchirurgie zie je beter, werk je met meer precisie en controle, en ga je als professional langer mee. De opmars is dan ook niet te stuiten. Eind 2018 telde Nederland 35 operatierobots voor kijkoperaties, verdeeld over 29 ziekenhuizen. De robot faciliteert de chirurg als precisie-instrument, maar de computer in de cockpit wordt tot op heden uitsluitend gebruikt om zicht en controle te verbeteren. Een uitermate welkome innovatie, maar beperkt tot het operatieve werk zelf. Daar gaat echter verandering in komen!

Big data en artificiële intelligentie

Zorginnovatie anno 2019 staat in het teken van Big Data en artificiële intelligentie (AI). Zelflerende computers gaan helpen bij diagnostiek en therapie, en verwachtingen over de impact op ons zorgsysteem zijn groot. Men voorziet hierbij vooral een transitie van zorg van ziekenhuis naar de eerste lijn of thuissituatie. Maar wat betekenen deze ontwikkelingen voor de chirurg? Robots die de operatie overnemen en daarmee een oplossing brengen voor de feilbaarheid van de mens?

Niemand kan de toekomst exact voorspellen, maar dit scenario zal de komende tientallen jaren in ieder geval nog niet gerealiseerd worden. Daarvoor zijn operaties in hun voorbereiding en uitvoering te complex. De interactie tussen ons multifunctionele, associërend en anticiperend brein en het menselijk lichaam met al haar gevoel en beweeglijkheid is daarbij onontbeerlijk, en voorlopig niet te imiteren, laat staan te verbeteren.

Interactief kennisdomein opbouwen

De chirurg als werktuig is dus voorlopig onmisbaar, maar hij of zij zal wel ondersteund gaan worden door AI. De huidige generatie operatierobots zijn klaar voor deze digitale revolutie, zij zijn namelijk opgebouwd rondom een computer in het hart van de opstelling. Deze computer zal verbonden worden met het digitale patiënt archief, en online met een wereldwijd netwerk van gebruikers, die zich met hetzelfde soort ingrepen bezighouden. De data van de individuele ingrepen zullen gebruikt worden om een interactief kennisdomein op te bouwen waaruit een “best practice” afgeleid gaat worden.

Chirurgen kunnen hun prestaties, maar ook hun effectiviteit en de kosten van hun operaties voor verschillende fasen van de operatie toetsen aan de norm, die in de loop der tijd steeds verder verfijnd wordt.  Dit biedt de mogelijkheid voor een continu leerproces voor individuele chirurgen, en zal ook leiden tot een wereldwijde gelijkschakeling in de uitvoering van complexe operaties.

Prestaties objectiveren

Het digitaal analyseren van de bewegingen van de chirurg in de cockpit geeft ook de mogelijkheid om prestaties te objectiveren. Het patroon van handbewegingen kan vertaald worden in parameters als efficiency, snelheid en nauwkeurigheid. Het verzamelen en vergelijken van deze gegevens zal leiden tot een benchmark voor gewenste technische handvaardigheid. Chirurgen kunnen zichzelf dan bijsturen in hun hiaten, en instellingen kunnen hiermee garanties afgeven voor de chirurgische kwaliteit van hun specialisten.

Ten bate van patiënt

In de loop van de komende jaren zullen computers ook steeds beter scenario’s van ingrepen gaan herkennen. “Denkende” computers zullen dan daadwerkelijk als partner de chirurg terzijde staan, door middel van adviezen over een stappenplan, of het voorspellen van de positie van anatomische structuren die de chirurg gaat tegenkomen.

Wellicht zullen operatierobots op termijn delen van ingrepen zelfstandig gaan uitvoeren, al blijft variatie  in anatomie en de vervormbaarheid van weefsel hierbij een enorme uitdaging. Niettemin staat het vast dat artificiële intelligentie ook het werk van de chirurg in de komende jaren ingrijpend zal veranderen, ter ondersteuning van individuele prestaties, en ten bate van patiënt en zorginstelling.